Yurt Dışı Boşanmanın Türkiye'de Tanınması (Tanıma Tenfiz)

Yurt dışında boşanan bir çift, o ülkenin hukukuna göre artık evli değildir. Ama Türk nüfus kayıtlarında hâlâ evli görünmeye devam eder, ta ki karar Türkiye’de tanınana kadar. Bu, özellikle yurt dışında yaşayan Ege kökenli ailelerin sık karşılaştığı bir durumdur. Örneğin Almanya, Hollanda ya da başka bir ülkede boşanma kararı kesinleşir, ama İzmir’deki ya da Manisa’daki nüfus müdürlüğü kaydı değişmez.

Tanıma ile tenfiz arasındaki fark nedir?

Tanıma, yabancı mahkemenin verdiği boşanma kararının Türkiye’de geçerli sayılmasını sağlar. Tenfiz ise kararın içindeki nafaka veya velayet gibi hükümlerin Türkiye’de icra edilebilir hale gelmesini sağlar. İki kavram birbirine bağlı ama farklı işlevler görür. Biri statüyü, diğeri o statüye bağlı yükümlülüklerin fiilen yerine getirilmesini düzenler. Sadece boşanmış sayılmak isteyenle nafaka veya velayet hükmünü Türkiye’de uygulatmak isteyenin ihtiyacı bu noktada ayrışır.

Sadece boşanma hükmünün Türk nüfus kaydına yansıması isteniyorsa tanıma davası yeterlidir. Ancak karar yurt dışında verilen bir nafaka yükümlülüğünü ya da çocukla ilgili velayet düzenlemesini de içeriyorsa, bu hükümlerin Türkiye’de bir icra dairesi ya da mahkeme aracılığıyla uygulanabilmesi için ayrıca tenfiz kararı gerekir. Uygulamada iki talep çoğunlukla aynı dava dilekçesinde birlikte istenir ve mahkeme tanıma ve tenfize aynı kararla hükmedebilir.

Türkiye’de tanınmazsa ne sorun çıkar?

Tanınmayan bir yurt dışı boşanma kararı Türk hukuku açısından hiç var olmamış gibi değerlendirilir ve kişi nüfus kaydında hâlâ evli görünür. Bu durum günlük hayatta somut sonuçlar doğurur ve çoğu zaman kişi ihtiyaç duyduğu resmi işlemi yaparken durumu fark eder.

Bu sonuçlar genellikle şu üç başlıkta toplanır.

• Yeniden evlenilemez, çünkü nüfus müdürlüğü kişi resmi kayıtta evli göründüğü sürece yeni bir evlilik işlemi yapmaz.
• Miras durumu belirsizleşir, çünkü eski eş resmi kayıtta hâlâ eş sıfatını taşıdığından, ölüm halinde mirasçılık sıfatı tartışmalı hale gelebilir.
• Mal rejimi tıkanır, çünkü taşınmaz alım satımı, banka işlemleri gibi konularda medeni hal uyuşmazlığı çıkabilir ve mal rejiminin tasfiyesi askıda kalır.

Nüfus müdürlüğünde idari yoldan tescil mümkün mü?

2017 sonrası mevzuat değişikliğiyle, belirli şartları taşıyan yurt dışı boşanma kararlarının dava açılmadan doğrudan nüfus müdürlüğü üzerinden tescili mümkün hale geldi. Bu yol dava sürecine göre daha hızlı ilerleyebilir, ama her dosyaya uygun değildir. Şartların somut olayda karşılanıp karşılanmadığı başvurudan önce dikkatle değerlendirilmelidir. Şartlar eksikse başvuru reddedilir ve süreç yeniden dava yoluna döner.

İdari tescilin işleyebilmesi için kararın kesinleşmiş olması ve tarafların (bizzat veya vekilleri aracılığıyla) birlikte başvurması gibi şartlar aranır. Taraflardan birinin karara itirazı varsa, karar nafaka ya da velayet gibi ek hükümler içeriyorsa ya da başvuru şartlarından biri eksikse idari yol kapanır ve tanıma-tenfiz davası açılması gerekir. Bu ayrımın hangi dosyaya uyduğunu netleştirmek için somut belgelerle bir aile hukuku avukatına danışmak isabetli olur, çünkü idari yolun reddedilmesi zaman kaybına yol açabilir.

Dava yoluyla tanıma tenfiz süreci nasıl işler?

Tanıma tenfiz davasında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu görevi üstlenir. Dava, davalının Türkiye’deki yerleşim yerinde ya da taraflardan birinin son ortak yerleşim yerinde açılabilir. Yetkili mahkemenin doğru belirlenmesi, dosyanın gereksiz yere başka bir mahkemeye gönderilmesini ve süreçte yaşanacak gecikmeyi önler.

Dava dosyasında kesinleşme şerhli boşanma kararının aslı ya da onaylı örneği, kararın apostil onaylı hali, yeminli tercümanca yapılmış Türkçe çevirisi ve tarafların kimlik bilgilerini gösteren belgeler olmak üzere dört temel belge aranır. Mahkeme, kararı veren yabancı mahkemenin yetkisini, kararın Türk kamu düzenine aykırı olmadığını ve tarafların savunma hakkının usulüne uygun kullandırıldığını inceler. İçerikte yeniden yargılama yapmaz, sadece bu koşulları denetler.

Yurt dışında yaşayanlar Türkiye’ye gelmeden süreci yürütebilir mi?

Evet, gelme zorunluluğu yoktur. Türkiye’de bir avukata vekâletname vererek dava ve idari başvuru sürecinin tamamını Türkiye’ye seyahat etmeden yürütmek mümkündür. Bu, iş ve aile hayatını bulunduğu ülkede sürdüren ve dava için uzun süreli izin alamayacak kişiler için pratik bir çözümdür.

Vekâletname, bulunulan ülkedeki Türk konsolosluğunda ya da yerel bir noterde apostille’li şekilde düzenlenir ve avukata gönderilir. Duruşmalara avukat katılır, gerektiğinde video bağlantısıyla ifade alınabilir. Bu, özellikle yurt dışında yerleşik yaşayan ve dava için işini bırakıp Türkiye’ye gelemeyecek aileler için pratik bir çözümdür.

Apostil nedir, nereden alınır?

Apostil, bir ülkede düzenlenen resmi belgenin başka bir taraf ülkede ek onaya gerek kalmadan geçerli sayılmasını sağlayan uluslararası tasdik şerhidir. Boşanma kararının Türkiye’de tanınabilmesi için, kararı veren ülkenin apostil sözleşmesine taraf olması ve kararın o ülkedeki yetkili makamdan apostil almış olması gerekir.

Apostil genellikle kararı veren mahkemenin bağlı olduğu adliyeden, o ülkenin dışişleri bakanlığından veya bu iş için yetkilendirilmiş bir başka kurumdan alınır ve ülkeden ülkeye değişir. Apostil eksikse ya da hatalıysa hem idari başvuru hem de dava süreci gecikir, bu yüzden belgeyi almadan önce hangi kurumun yetkili olduğunu doğrulamak zaman kazandırır.

Yurt dışı boşanmanın tanınması, sadece resmi kaydı düzeltmekle kalmayıp yeniden evlenme, miras ve mal paylaşımı gibi konularda da hak kaybını önler. Sürecin karmaşık görünen kısmı çoğu zaman belge toplamadır. Doğru belge seti elde edildikten sonra hem idari hem yargısal yol nispeten öngörülebilir ilerler. Mal paylaşımı sürecinde eski evlilik kaydının hâlâ açık olması işlemleri kilitleyebileceğinden, tanıma adımını atlamadan önce bu bağlantıyı da göz önünde bulundurmak gerekir. Kararda çocukla ilgili düzenleme varsa velayet hükümlerinin Türkiye’de nasıl uygulanacağı ayrıca netleştirilmelidir. Belirsiz kalan noktalarda bir aile hukuku avukatına danışmak, hangi yolun (idari mi dava mı) dosyaya uygun olduğunu baştan netleştirir.